Ο Όμηρος αποκαλούσε την Αρχαία Κρήτη ως «Εκατόμπολιν» αναφέροντας ότι είχε εκατό πόλεις. Μετά την εποχή του Ομήρου, η αριθμητική αυτή αναφορά είναι πλέον περισσότερο συμβολική, αφού οι αρχαίες κρητικές πόλεις, που έως τώρα έχουν βρεθεί και αναγνωρισθεί, είναι τουλάχιστον πάνω από εκατόν πενήντα (150) ή και περισσότερες, σε γνωστές, αλλά και άγνωστες θέσεις και τοποθεσίες της σύγχρονης Κρήτης.
Υπάρχουν δυο κάπως πιο εκτεταμένες αναφορές για την Κρήτη στα ομηρικά έπη. Στην Ιλιάδα και στον κατάλογο των πλοίων (Νηῶν Κατάλογος) των Αχαιών αναφέρεται η συμμετοχή στην εκστρατεία του Ιδομενέα, εγγονού του Μίνωα και βασιλιά της Κνωσού, ως επικεφαλής του κρητικού εκστρατευτικού σώματος το οποίο αποτελείτο από ογδόντα πλοία, είκοσι μόνο λιγότερα από αυτά του Αγαμέμνονα. Στην Οδύσσεια, πάλι, ο Οδυσσέας, υποδυόμενος τον αδελφό του Ιδομενέα, περιγράφει στην Πηνελόπη την υποτιθέμενη πατρίδα του ως εξής:
«Μια χώρα, η Κρήτη, μέσα βρίσκεται στο πέλαο το κρασάτο,
περίσσια πλούσια, θαλασσόζωστη, πανώρια
πολιτείες έχει ενενήντα μύριοι,
αρίφνητοι ζουν πάνω άνθρωποι,
κι είναι πολλές οι γλώσσες τους, ανάκατες.
Θρέφει Αχαιούς η Κρήτη, και βέρους Κρητικούς αντρόκαρδους, και Δωριείς,
που ζούνε σε τρεις φυλές,
κι ακόμα Κύδωνες και Πελασγούς αρχόντους.
Ανάμεσά τους η Κνωσός, μεγάλη πόλη, όπου βασίλευε άλλοτε ο Μίνως,
στα εννιά του χρόνια του μεγάλου Δία αγαπημένος,
πατέρας του πατέρα μου, του αντρείου Δευκαλίωνα -
ο Δευκαλίων μ᾽ έσπειρε, μαζί και τον Ιδομενέα βασιλιά. .»
(Ομήρου Οδύσσεια τ 172-181, μετ. Δ.Ν. Μαρωνίτης)
Είναι προφανές ότι το συγκεκριμένο απόσπασμα αποδεικνύει τις γνώσεις της ομηρικής εποχής για τη γεωγραφία, τους λαούς, τις γλώσσες και τους μυθικούς ηγέτες της Κρήτης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ για τις άλλες περιοχές που αναφέρονται στα έπη οι αμφισβητήσεις είναι αρκετά έντονες για το πού ακριβώς βρίσκονται, για την Κρήτη δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η «τρανή χώρα» Κνωσός, γνωστή και από τις αρχαιολογικές έρευνες, κυριαρχεί στο νησί και συνδέεται με τον μυθικό βασιλιά Μίνωα.
Ο Όμηρος εξιστορώντας τα κατορθώματα των Ελλήνων κατά την εκστρατεία στην Τροία, που τοποθετείται περίπου στα 1200 π.Χ., αναφέρεται στα υστερομινωικά χρόνια, και βρίσκει την Κρήτη με εκατό πόλεις, και γι’ αυτό την ονομάζει «Εκατόμπολιν».
Οι πόλεις βέβαια αυτές, βρισκόταν σε μια δυναμική σχέση μεταξύ τους, πότε ευρισκόμενες σε κατάσταση συμμαχίας, και πότε σε κατάσταση ρήξης μεταξύ τους. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα οι πόλεις αυτές άλλοτε να είναι σε ακμή, και άλλοτε σε παρακμή ή και σε ολοκληρωτικό αφανισμό. Υπήρξαν πόλεις που διατηρούνταν από τα Μινωικά χρόνια έως και τα Ρωμαϊκά, αλλά υπήρξαν και πόλεις που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια των δύο αυτών χιλιετιών. Η «εκατόμπολις» του Ομήρου αποδείχθηκε ιστορική πραγματικότητα της 2ης χιλιετίας. Ο μεγάλος κρητικός μινωικός πολιτισμός αναπτύχθηκε πάνω στο νεολιθικό υπόβαθρο του νησιού και είναι σύγχρονος και εφάμιλλος με τους πολιτισμούς της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας.
Η ιστορία της Κρήτης εκτείνεται σε βάθος 8.000 χρόνων. Σύμφωνα με αρχαιολογικές μαρτυρίες το νησί κατοικήθηκε στα νεολιθικά χρόνια. Γνωστοί νεολιθικοί οικισμοί του Ηρακλείου ήταν η Κνωσός , η Φαιστός, ο Κατσαμπάς. Είναι πιθανό ότι περιοδικά κατοικούνταν και τα σπήλαια : Στραβομύτης στο όρος Γιούχτα, Ειλειθυίας στις Γούβες, Τραπέζας στην Τύλισσο κ.ά.
Η προνομιακή θέση του Ηρακλείου και η μορφολογία του εδάφους, που ευνοεί την ανάπτυξη πολλαπλών καλλιεργειών, αποτέλεσαν πρόσφορες προϋπο-θέσεις για τη δημιουργία ενός πολιτισμού με το όνομα «μινωικός πολιτισμός» που άνθισε για μια μακρόχρονη εποχή (κατά την Εποχή του Χαλκού 3000-1100 π.Χ.) , με κέντρο την Κνωσό, ο οποίος έφτασε στο υψηλότερο σημείο ακμής του, μεταξύ του 1900 με 1500 π.Χ. Μετά το 1500 π.Χ., Αχαιοί και Δωριείς φτάνουν στο νησί. Ακολουθούν, το 67 π.Χ., οι Ρωμαίοι, και στη συνέχεια οι Βυζαντινοί, οι οποίοι επικρατούν μέχρι το 1252 μ.Χ. Έχει προηγηθεί ένα διάστημα, από το 824 μέχρι το 961 μ.Χ., Αραβοκρατίας. Το 1252 μ. Χ. αρχίζει η περίοδος της Ενετοκρατίας, η οποία διαρκεί μέχρι το 1645 μ.Χ. Τότε την Κρήτη καταλαμβάνουν οι Τούρκοι, οι οποίοι διατηρούν την κυριαρχία τους μέχρι το 1897, με ένα μικρό διάλειμμα και πάλι 10 χρόνων (1830-1840), κατά το οποίο το νησί παραχωρείται στην Αίγυπτο. Το 1898 ιδρύεται η Κρητική Πολιτεία, με πρωτεύουσα τα Χανιά. Το νησί παραμένει αυτόνομο μέχρι την 1η Δεκεμβρίου του 1913, επίσημη ημερομηνία της Ένωσής του με την Ελλάδα.
